Mirau, Lademann, Dombrowski… Wonneberg przed 1945
Ujeścisko, niegdyś Wonneberg, ma bardzo ciekawą, bogatą i długą, kilkusetletnią historię.
Dzięki sieci Internet dwóm naszym mieszkańcom, interesującym się historią Gdańska, udało się nawiązać kontakt z dawnym mieszkańcem Ujeściska Jürgen’em Köller. A właściwie to Jürgen znalazł, dość przypadkowo, naszych kolegów poprzez jeden z serwisów internetowych. Natrafił na ich ślad podczas szukania informacji o dzisiejszym Ujeścisku i jego wcześniejszych mieszkańcach.
Ojciec Jürgen’a był nauczycielem i organistą w Ujeścisku. Osiedlił się tutaj w 1930 roku. Najpierw przyjechał do Gdańska (Danzig) a potem przez Stegnę (wówczas Steegen) trafił do Ujeściska. Założył rodzinę. Miał piątkę dzieci - Jürgen był trzecim z kolei.
Opuścili Ujeścisko razem z ewangelickim księdzem 27 stycznia 1945 – przed wstąpieniem na te tereny wojsk radzieckich.
Obie rodziny wyjechały z Gdańska pociągiem. Dojechali pod Szczecin. Tam droga kolejowa była zablokowana przez armię radziecką i pociąg musiał wracać. Z Gdańska przedostali się na Zachód jedynym możliwym wtedy środkiem transportu: statkiem. Wsiedli na pokład o nazwie Emsstrom. Do kwietnia 1945 roku drogą morską uciekło na zachód Niemiec 1,5 mln ludzi, z czego 3000 zmarło w drodze.
W chwili ucieczki w 1945 roku Jürgen Köller miał 8 lat.
Dzięki Jürgen’owi dowiadujemy się ciekawych rzeczy dotyczących codziennego życia w Ujeścisku przed 1945 rokiem. Ma on też zachowanych nieco dawnych fotografii Ujeściska, a raczej Wonnebergu…
W pierwszym artykule chcielibyśmy przedstawić dwa szkice – plany Ujeściska przygotowane specjalnie dla nas. Jeden szkic przedstawia plan dawnej wsi przed 1945. Drugi prezentuje to co zostało z dawnych zabudowań – stan na 2006 rok – nie zmienił się dotychczas.
Oto pierwszy szkic:
Ujeścisko - Wonneberg przed 1945 rokiem. Plan wsi.
Dwie czarne, grube, krzyżujące się linie to główne drogi ówczesnej wsi - dzisiejsze ulice Warszawska, Łódzka i Cedrowa. Skrzyżowanie Łódzka-Warszawska-Cedrowa było wtedy „centralnym” punktem wsi.
Duża niebieska plama to oczywiście staw, który jest do dziś. Mniejsza niebieska plamka oznacza mały stawik, a właściwie oko wodne. Na rysunku jest nieco za mocno przesunięte w górę – w rzeczywistości oko wodne znajdowało się tuż za dzisiejszym przystankiem autobusowym Kielecka w kierunku Centrum .
W tamtym czasie mieszkało tu między innymi pięciu farmerów-właścicieli ziemskich, których gospodarstwa rolne zajmowały łącznie 5000 hektarów.
Numery przy prostokątach symbolizujących domy oznaczają kolejno:
- Dom rodziny o nazwisku Hahn – obok dzisiejszego skrzyżowania Kieleckiej z Warszawską
- Dom Pani Schwarz/Hering – właścicielki gospodarstwa rolnego
- Dom farmera o nazwisku Groddeck
- Szkoła- klasy od 1 do 4. Mieszkała w niej również Pani Schäfer.
- Farmer Taube (początek dzisiejszej ulicy Kieleckiej od strony ulicy Łódzkiej)
- Farmer Arthur van Dühren
- Farmer Prang
- Rodzina Mirau – Sielaff
- Dom szeregowy dla sześciu rodzin, w których mieszkali między innymi: Dombrowski, Domrös, Komrowski (budynek istnieje do dziś)
- Dom proboszcza parafii ewangelickiej – Hoffmann’a
- Drewniany kościół ewangelicki – obok dzisiejszej przychodni lekarskiej przy ulicy Warszawskiej. Budynek, w którym mieści się dziś przychodnia był wtedy plebanią tego kościoła (10). Do dziś istnieje także dawny cmentarz parafialny – przy ulicy Cedrowej – za przychodnią lekarską.
- Dom robotników: Flissikowski, Liesand, Grocholl, Hansekowski, Malinowski, Splanemann,…
- Dom Lademann’a i policjanta o nazwisku Krüger (budynek istnieje do dziś)
- Sklep i pub (gospoda) (budynek istnieje do dziś – z nadbudowaną nową częścią)
- Szkoła – klasy 5 do 7. Mieszkała w niej również rodzina nauczyciela Köller’a (budynek istnieje do dziś)
- Kuźnia Archut (budynek istnieje do dziś – z nadbudowaną nową częścią)
- Studnia z pompą- tutaj większość mieszkańców zaopatrywała się w wodę. Było to również miejsce codziennych spotkań mieszkańców i pogawędek – przy okazji nabierania wody. Dzisiaj w tym miejscu stoi stacja transformatorowa za przystankiem autobusowym Kielecka w kierunku Centrum.
Pomiędzy domami oznaczonymi 1 i 2 była pusta działka o powierzchni jednego hektara, która należała do tutejszego nauczyciela.
Niektóre z „głównych”domów starego Wonnebergu zostało spalonych w 1945. Spalono wówczas również drewniany kościół.
Poniżej jest szkic pokazujący, które budynki ocalały od momentu sprzed roku 1945 do dzisiaj:
Budynki sprzed 1945 roku, które ocalały do dziś.
I jeszcze na koniec dwa szkice pokazujące okolice Ujeściska – nazwy niemieckich miejscowości i ich polskie odpowiedniki.
Nazwy niemieckich miejscowości - okolic Ujeściska
polskie nazwy okolic
Kolejne artykuły o przedwojennym Wonnebergu oraz ciekawe zdjęcia już niebawem. Zapraszamy serdecznie.
ujescisko.com
Aktualizacja artykułu: 02.12.2008
Konsultacja: Jürgen Köller, grudzień 2008.